Η κατασκευή

Η κατασκευή ενός μουσικού οργάνου,είναι μιά πολυσύνθετη διαδικασία πού πρέπει να ακολουθείται πιστά, με λεπτότητα χειρούργου και ευλάβεια αγιογράφου.

Έχουν πλέον τυποποιηθεί και το σχήμα και η μορφή και οι
διαστάσεις

της Κρητικής λύρας, από τους πρώτους μεγάλους οργανοποιούς Γιάννη Παπαδάκη(Καρεκλά) και Mανόλη Σταγάκηκαι πιστεύω ότι κάθε προσπάθεια διαφοροποίησης είναι τουλάχιστον άσκοπη.

1ο.ΒΗΜΑ

Η επιλογή του ξύλου.

   Η αρχή και πολύ βασικό στοιχειό.
Όποιο είδος ξύλου και αν επιλέξουμε, παντουκ, κελεμπεκι, μουριά, καρυδιά ή άλλο, πρέπει να είναι ξηρό και καθαρό, χωρίς ρόζους ή σκασίματα.
Για την Κρητική λύρα, χρειαζόμαστε ένα κομμάτι ξύλο με διαστάσεις, 55 cm μήκος, 21cm πλάτος και 5cm πάχος.

2ο.ΒΗΜΑ

Σημαδεύαμε την πρόσοψη της λύρας και κάναμε το ξεγύρισμα στη κορδελάκι με όποιο τρόπο μπορεί ή  ξέρει ο καθένας.

3ο.ΒΗΜΑ 

Αρχίζαμε μετά την εξωτερική πίσω διαμόρφωση του οργάνου, χρησιμοποιώντας διάφορα εργαλεία, όπως το σκεπάρνι, το σκαρπέλο, την ράσπα ,το παστράγγολο, τις μεταλλικές ξύστρες και τα γυαλόχαρτα.
Αυτή η διαδικασία πρέπει να ολοκληρωθεί στην εντέλεια γιατί με τις εξωτερικές καμπύλες σαν οδηγό, προσχωρούμε στο επόμενο βήμα που είναι το άδειασμα του σκάφους.

4ο.ΒΗΜΑ

   Η εσωτερικη διαμορφωση της λυρας,το αδειασμα του σκαφους δηλαδη,ειναι η ποιο δυσκολη φαση σε ολη την διαδικασια της κατασκευης.
Για την εργασια αυτη χρησιμοποιουνται εργαλεια οπως η σγρομπια (σκαρπελο που η λαμα του δεν ειναι επιπεδη, αλλα ειναι καμπυλη κατα πλατος) σε διαφορα μεγεθη,ξυστρες μεταλλικες καμπυλωτες, και γυαλοχαρτα.
Εγω το αδειασμα το κανω με το ρουτερ χρησιμοποιοντας καμπυλωτα μαχαιρια και το τελικο στρωσιμο με τις ξυστρες και τα γυαλοχαρτα.

 

5ο.ΒΗΜΑ
Η κατασκευη της κεφαλης.

Την κεφαλή στην Κρητική λύρα (το πάνω μέρος του οργάνου που τοποθετούνται τα κλειδιά), οι ποιο πολλοί την κάνουν μονοκόμματη. Επειδή όμως έχει πολύ κλήση προς τα πίσω και δεν φτάνει το πάχος του ξύλου συνήθως, κολλιέται ένα κομμάτι ξύλο στο πίσω μέρος και έχει σαν αποτέλεσμα αυτό το σημείο να ξεκολλά ή να σπάει.

Για να ξεπεράσομε αυτό το πρόβλημα, μπορούμε να φτιάξαμε την κεφαλή χωριστά και να την κολλήσομε στον λαιμό της λύρας, όπως έξαλλου γίνεται και στα περισσότερα όργανα.

 

6ο.ΒΗΜΑ

  Η κατασκευή της διακόσμησης στο πίσω μέρος του σκάφους.

Στο σημείο αυτό έχουν χρησιμοποιηθεί διάφορα μοτίβα.
Ο Παπαδάκης(Καρεκλάς) έφτιαχνε ανάγλυφα μια πέρδικα και αυτό τα σχέδιο έχει επικρατήσει και το κάνουν πολλοί κατασκευαστές.
Εγώ κάνω την Θεά με τους όφεις των Ετεοκρητών, όπως την βρίσκομαι στις τοιχογραφίες της Κνωσού.
Την κόβω με την σέγα, την επικολλώ στο σκάφος και κάνω την τελική διαμόρφωση.

7ο.ΒΗΜΑ

Η κατασκευή του καπακιού.

   Η κατασκευή του καπακιού ,είναι η σπουδαιότερη εργασία στην κατασκευή της λύρας ,διότι στο καπάκι οφείλεται κατά το μεγαλύτερο ποσοστό η απόδοση του οργάνου.
Επιλέγομαι το κομμάτι από κέδρο Λιβάνου(φοινίκι) που θα χρησιμοποιήσομε, να είναι καθαρό, να μην έχει ρόζους ή σκασίματα και τα «νερά» του να είναι ίσια, στενά και κατά το δυνατόν κάθετα προς το πάχος του ξύλου.
Στην κλασσική κατασκευή του καπακιού χρειαζόμαστε δυο κομμάτια ξύλου με διαστάσεις 28-28,5cm μηκος,10,5-11cm πλάτος και 1-1,5cm πάχος τα όποια κολλούμε κατά μήκος αντικριστά.
Το καλύτερο είναι, τα δυο αυτά φύλλα ξύλου να προέρχονται από το ίδιο κομμάτι σκισμένο στην μέση, ούτος ώστε όταν κολληθούν τα νερά τους να είναι συμμετρικά.
-Πάνω στο κολλημένο πλέον κομμάτι (28cm Χ 21cm Χ 1,5cm),σημαδεύομε την πρόσοψη του καπακιού και ξεγυρίζομε.
-Με εργαλεία όπως σκεπάρνι, ράσπα, παστράγγολο, μεταλλικές ξύστρες, γυαλόχαρτα, διαμορφώνομε την πάνω κυρτή επιφάνια.
-Σημαδεύομε τις δυο τρύπες του καπακιού «μάτια» ανοίγομε   τις πατούρες περιμετρικά και κάνομε την διακόσμηση.
-Αδειάζομε το καπάκι εσωτερικά αφήνοντας ένα νεύρο στην μέση κατά μήκος με πλάτος 2-2,5cm,και διαμορφώνομε το πάχος του καπακιού στα 1-2mm.

8ο.ΒΗΜΑ
Η κατασκευή της ταστιέρας (γλώσσας).

   Άλλο ένα σπουδαίο και βασικό μέρος του οργάνου είναι και η ταστιέρα (γλώσσα).
Για την κατασκευή της χρειαζόμαστε ένα κομμάτι
έβενο 27 Χ 7 Χ 0,5 cm.
Κόβουμε τον έβενο στο σχήμα της ταστιέρας και διαμορφώνουμε μια ελαφρά καμπύλη κατά πλάτος.
Ανοίγουμε μια πατούρα με το ρούτερ στο σημείο που θα μπεί ο χορδοστάτης.
Εφαρμόζουμε τα «σημεία» από όστρακο στα διαστήματα 2ο 3ο 5ο 7ο και 9ο(της συγκερασμένης) .

κείμενα-φωτογραφίες

Νίκος Ρομπογιαννάκης